Neil Gehrels Swift Observatory (tot 10 januari 2018 Swift Gamma-Ray Burst Mission) is de naam van een satelliet die van 2004 t/m 2026 werd gebruikt voor astronomische observaties, in het bijzonder van zogenaamde gammaflitsen of GRBs (Gamma-Ray Bursts): kortstondige uitbarstingen van gammastraling, die beschouwd worden als de meest krachtige explosies in het heelal.

De satelliet kreeg de naam Swift vanwege het vermogen om zichzelf, autonoom en snel, naar de juiste positie te draaien, om zo de “nagloei” van de kortstondige gammaflitsen te kunnen opvangen. Swift is een NASA-missie in samenwerking met het Italiaanse ruimtevaartorganisatie ASI en de Particle Physics and Astronomy Research Council van het Verenigd Koninkrijk. Aan de bouw werkten instellingen en universiteiten mee uit de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Italië. De vluchtcontrole gebeurt door het Mission Operations Center van de Pennsylvania State Universiteit. De satelliet werd (met maanden vertraging) gelanceerd op 20 november 2004 met een Boeing Delta II raket vanaf Cape Canaveral AFS Lanceercomplex 17 in Florida. De baan van Swift was cirkelvormig, op 600 km hoogte. De satelliet heeft drie instrumenten aan boord:

• XRT (X-Ray Telescope)
• BAT (Burst Alert Telescope)
• UVOT (Ultraviolet/Optical Telescope)

De BAT dient om de gammaflitsen te detecteren, en om de satelliet dan autonoom naar de juiste positie te draaien om de andere instrumenten te laten focusseren op de reststraling. De XRT observeert in het X-stralengebied en de UVOT in het gebied van zichtbaar en ultraviolet licht. De eerste “gamma-ray burst” die Swift observeerde gebeurde op 17 januari 2005. De voorziene duur van de missie was twee jaar. Begin 2008 besloot de NASA om de missie met vier jaar te verlengen. Op 23 april 2009 detecteerde Swift een gammaflits van een ster die uitdoofde toen het heelal pas 630 miljoen jaar oud was. De flits (GRB090423), die enkel in het X-stralengebied waarneembaar was, was de verst verwijderde kosmische explosie die tot dan toe waargenomen was; de afstand werd berekend op 13,035 miljard lichtjaar.

Op 3 juli 2026 werd de allerlaatste Pegasus XL-raket van Northrop Grumman gelanceerd. Deze bevatte een experimentele LINK satelliet, van het in Arizona gevestigde Katalyst Space Technologies waarmee Swift naar een hogere baan zal worden gestuwd en wordt voorkomen dat deze ongecontroleerd in de dampkring terugvalt. Het reddingsvoertuig kampte een paar weken later met uitval van meerdere systemen waaronder de reactiewielen waardoor de besturing erg moeizaam verliep en de voltooing van de missie eind juli 2026 al allerminst zeker was. Halverwege augustus 2026 kwamen NASA en Katalyst tot de conclusie dat het niet meer mogelijk was de LINK naar Swift te manoeuvreren en aan te koppelen. De missie was daarmee mislukt. Swift brandde op 4 november 2026 op tijdens een ongecontroleerde terugkeer in de aardatmosfeer.

Links:
The Neil Gehrels Swift Observatory

Swift

NASA’s Swift Observatory is Headed for a Fiery Re-Entry After Nearly 22 Years in Space