Vrijdag; Fokke&Sukke : Televizierring; Gaza−Israël oorlog 2023 – …; No Kings – protest; Wereldarmoededag; Global Multidimensional Poverty Index; Paarse Vrijdag / SpiritDay; Geologic Map Day.
Knipselkrant:
Agenda:
Weer:
Links:
In de geschiedenis
Door de VPRO wordt het programma bestempeld als documentaire op het vlak van politiek, economie, sociologie en wetenschap. Het programma stelt zich ten doel inzicht in de werking van de samenleving te verschaffen. Israëls geavanceerde wapens vernietigen Gaza. Volgens auteur en onderzoeksjournalist Antony Loewenstein is niet alleen Gaza een laboratorium voor wapens, maar is heel Palestina een lab voor de surveillance industrie. Het idee dat elke Palestijn een bedreiging vormt, is zo mainstream, dat iedereen in de gaten gehouden moet worden. En dat kan, door een geavanceerd surveillance systeem. En om dat systeem draaiende te houden, krijgt Israël al jaren hulp van big tech. Israël wordt daarbij gesteund door een steeds luider klinkende overtuiging dat Israëlische levens moeten worden verdedigd ten koste van Palestijnse. Een kwade etno-nationalistische ideologie die in het Westen ook steeds meer in de mode raakt, waarschuwt Loewenstein in zijn boek The Palestine Laboratory. Eén van de snelst groeiende techbedrijven ter wereld is Palantir, genoemd naar een ziende steen met voorspellende krachten, uit Lord of the Rings. Volgens Loewenstein voorspelt de samenwerking tussen Israël en Palantir hoe big tech en staten steeds meer samen zullen optrekken om een bevolking te controleren, en uiteindelijk onderdrukken.
Links:
Zo wordt Big Tech slapend rijk van Israëls wapenindustrie volgens Antony Loewenstein
Waarom groeiende ongelijkheid jongeren berooft van hun toekomst volgens ex-bankier Gary Stevenson. Het gaat fantastisch met de Nederlandse economie. Althans, zo luidden de berichten na Prinsjesdag, de dag waarop de overheidsbegroting wordt gepresenteerd en de stand van de economie wordt besproken. Het doorsnee huishouden kende vorig jaar de grootste koopkrachtstijging in 20 jaar, zo bleek uit cijfers van het Centraal Planbureau. Ook op Europees niveau valt goed nieuws te melden. De middenklasse werd de afgelopen 15 jaar rijker, deels door stijgende huizenprijzen. En ook in het Westen als geheel gaat het lekker, als je de aandelenmarkten mag geloven. Die bevinden zich op of nabij recordniveaus. Tot zover de cijfers. Hoe gaat het echt? Gangbare economische cijfers en theorieën zijn immers berucht om hun blinde vlekken. Volgens de Londense ex-bankier en wiskunde-genie Gary Stevenson zitten we middenin een grote economische crisis. Maar niet eentje die gepaard gaat met een plotselinge schok zoals een beurscrash. ‘Ik denk dat een economische crisis eruit kan zien als huizenprijzen die maar blijven stijgen,’ aldus Stevenson. Wat de oud-valutahandelaar interessant maakt, is zijn achtergrond: Stevenson komt als een van de weinigen in de Londense financiële wereld uit een arbeidersgezin en ziet dingen die de upperclass jongens maar moeilijk zien. Gewone jonge mensen bijvoorbeeld, vrienden en familie van Stevenson, die helemaal niet zoveel koopkracht blijken te hebben. Of steeds langere wachtlijsten in de publieke gezondheidszorg. Stijgende voedsel- en energieprijzen. Stijgende kosten voor de kinderopvang. Minder toegang tot stabiel werk. Onbetaalbare huizen voor een jongere generatie. Enzovoorts.
Terwijl de allerrijksten steeds meer vermogen vergaren (op de beurs en via vastgoed), stijgt het gewone levensonderhoud voor de armste 60 procent van de samenleving. Op den duur de armste 90 procent, bijna iedereen dus. Dat de middenklasse dat momenteel niet per se ervaart, komt omdat de welvaartsval ook tussen generaties kan zitten. Of omdat de kosten voor levensonderhoud, zoals de huizenprijzen, simpelweg te langzaam stijgen om te voelen als een echte economische schok. Maar maak je geen illusies, zegt Stevenson. Ook de middenklasse – zelfs in het welvarende Nederland – is op den duur aan de beurt. Hoe dat voelt? Vraag het aan de schoonmakers die worden uitgeknepen of in de parkeergarage slapen van het gebouw waar ze schoonmaken. Vraag het aan de groeiende groep mensen die werken maar toch dakloos zijn en in auto’s of vakantieparken slapen. En die koopkrachtcijfers dan? Wie ze uitsplitst naar leeftijd, ziet dat jongeren onder de 25 er op achterblijven vergeleken met oudere generaties. De welvaartsgroei van de rijkeren kan veel vertekenen. De crisis is volgens Stevenson er dan ook niet een van krimp, maar van groeiende ongelijkheid. Waar academicus Thomas Piketty – die andere ongelijkheidswaarschuwer – de wereld verlichtte met ‘r > g’ (een door Piketty gebruikte formule die aangeeft dat het rendement op vermogen al geruime tijd hoger is dan de economische groei), is de rauwe Stevenson duidelijker. ‘Kies maar: of veel hogere belastingen voor de allerrijksten, of je kleinkinderen zullen extreem arm zijn. Er zijn geen andere opties.’
Links:
De stille economische crisis
Door de VPRO wordt het programma bestempeld als documentaire op het vlak van politiek, economie, sociologie en wetenschap. Het programma stelt zich ten doel inzicht in de werking van de samenleving te verschaffen.
Goed nieuws: voor een duurzame en sociale samenleving hoeven we niet te wachten op Den Haag. De transitie van Nederland is al lang bezig en eigenlijk ook niet meer te stoppen. Dat concludeert journalist en geograaf Floor Milikowski, die voor haar boek Contouren van een nieuw land kriskras door Nederland reisde op zoek naar verfrissende ideeën en nieuwe manieren van leven. In het spoor van pioniers en vooruitgangdenkers ziet ze hoe geleidelijk aan een meer duurzame, sociale en verbonden samenleving ontstaat. Zo dwingt het veranderende klimaat ons vanzelf om ons aan te passen aan het landschap. ‘We zijn gaan wonen in beekdalen en rivierdalen, en zijn vervolgens heel gepikeerd dat daar af en toe water doorheen stroomt,’ zo haalt Milikowski landschapsarchitect Harro de Jong aan. We dachten dat we het landschap hadden opgelost. Dat water geen factor meer was, omdat we het hadden afgedamd, omgeleid of weggepompt. Maar met een veranderend klimaat keert de natuur terug in haar oude ritme. Nederland is zo dicht bebouwd, ontgonnen en georganiseerd dat we nauwelijks nog ruimte over hebben gelaten voor natuurlijke processen.
En nu wreekt zich dat. Elke centimeter grond is benut – voor wonen, landbouw of infrastructuur – en dus botst het als rivieren weer buiten hun oevers treden of de bodem zakt in veengebieden. Het tijd is om opnieuw te kijken naar wat een landschap ons eigenlijk vertelt: wat kan er op een plek wél, en wat niet? Terug naar de kaart, niet met de pen van de planoloog, maar met het oog van de ecoloog. Het mooie is: veel verandert al. Gemeenschappen, ondernemers en ontwerpers nemen het voortouw. Ze passen hun omgeving aan, geven water weer ruimte, kiezen voor ander landgebruik of bouwen klimaatadaptief. Vaak kleinschalig, maar wel effectief. Durven we te erkennen dat we niet overal de baas zijn over het landschap? In de Tegenlicht zomerpodcast-aflevering ‘Nieuw Nederland’ laat Milikowski zien dat hoop en verbeeldingskracht essentieel zijn. Wie alleen maar kijkt naar wat er misgaat, ziet vooral beperkingen. Maar wie durft te dromen, ziet een land dat opnieuw kan worden ingericht – samen met de natuur, en niet ertegenin. Juist in die bescheidenheid ligt onze kracht.
Links:
Hoe Nederland wordt vormgegeven zonder te wachten op de Haagse politiek
Door de VPRO wordt het programma bestempeld als documentaire op het vlak van politiek, economie, sociologie en wetenschap. Het programma stelt zich ten doel inzicht in de werking van de samenleving te verschaffen.
Op 2 april 2025, kondigde Donald Trump vanaf het balkon van het Witte Huis Liberation Day af. In een fel nationalistische toespraak verklaarde hij dat Amerika zich “definitief had bevrijd” van de ketenen van globalisering. Nieuwe, torenhoge importtarieven zouden vanaf dat moment gelden voor staal, halfgeleiders, elektrische auto’s en een reeks consumentengoederen uit China en Europa. “From now on,” riep hij, “we build, we buy, we win at home.” De reacties waren onmiddellijk en wereldwijd voelbaar. In Beijing sprak de regering van een “economische oorlogsverklaring.” Europese leiders riepen spoedoverleggen bijeen om een gezamenlijk antwoord te formuleren, terwijl beursvloeren van Frankfurt tot Seoul rood kleurden. De afgelopen maanden is duidelijk geworden dat de globalisering die onze wereld decennialang heeft vormgegeven, scheuren vertoont. Trump heeft de tarieven opnieuw fors verhoogd: staal, halfgeleiders, elektrische auto’s – niets ontsnapt aan zijn handelsoorlog. De boodschap is helder: Amerika wil minder afhankelijk zijn van de rest van de wereld, en de rest van de wereld van Amerika.
Het is precies dit moment dat de Amerikaanse econoom en journalist Rana Foroohar al jaren heeft zien aankomen. In haar boek Homecoming beschreef ze hoe landen en bedrijven steeds meer productie terughalen, hoe veerkracht belangrijker wordt dan efficiency, en hoe er een nieuwe economische geografie ontstaat waarin nabijheid en onafhankelijkheid de boventoon voeren. Voor deze toekomstverkenner sprak Tegenlicht met Foroohar over de vraag wat Liberation Day betekent voor de wereldorde. Is dit het begin van een nieuw tijdperk van economisch nationalisme? Welke kansen en gevaren liggen er voor Europa? En kunnen we deze breuk gebruiken om onze economie menselijker, duurzamer en creatiever te maken? En hoe kan China, in de leegte die Amerika achterlaat, juist zijn economie versterken? Foroohar woont en werkt in New York, midden in het financiële en politieke hart van de VS. Vanuit daar ziet ze hoe Amerika’s poging tot bevrijding niet alleen over handel gaat, maar ook over het herstellen van vertrouwen in een samenleving die zich decennialang heeft overgeleverd aan globalisering.
Links:
Zo kan economisch nationalisme Europa redden volgens Rana Foroohar
Tegenlicht is een informatief televisieprogramma van de VPRO via het internet.
Door de VPRO wordt het programma bestempeld als documentaire op het vlak van politiek, economie, sociologie en wetenschap. Het programma stelt zich ten doel inzicht in de werking van de samenleving te verschaffen.
In deze aflevering zoeken we mee met sterrenkundige Casper Farret Jentink, die diep in de bossen boven Genève werkt aan een van de grootste vragen die de mensheid zich ooit stelde: zijn we alleen in het universum? We worden alleen geboren, we sterven alleen, en daartussenin proberen we te begrijpen wat het betekent om er überhaupt te zijn. In een werkplaats, half sterrenwacht, half sciencefiction-decor, bouwt sterrenkundige Casper Farret Jentink met Zwitserse precisie instrumenten die het licht van verre sterren tot op vijf siliciumatomen nauwkeurig kunnen meten, op zoek naar een tweede aarde. Exoplaneten, planeten die draaien om een andere ster dan de zon, zijn onzichtbaar voor het oog, maar traceerbaar via de dure speeltjes van onder andere Jentink. Er werden er al duizenden gevonden, maar geen enkele zoals onze eigen aarde. Jentink is vastbesloten daar verandering in te brengen, via zelfgebouwde instrumenten met namen als Ristretto en Espresso. Want als we leven vinden, of juist niet, zegt dat iets over onszelf. Zijn we een uniek en kwetsbaar kosmisch toeval? Of zijn we een van de velen, omdat het leven ondanks alle uitdagingen taai en volhardend is. En dat, zegt Jentink, zou nog het geruststellendste antwoord zijn dat de wetenschap ons ooit heeft gegeven.
Zondag; Wat eten we vandaag?; Tegenlicht; Wereld Leeuwendag; Meteorenzwerm η-Eridaniden; Vroege Vogels; Aardbeving Gaswinning Groningen; Zomergasten.
Wat eten we vandaag?
Agenda:
Weer:
Links:
In de geschiedenis
Tegenlicht is een informatief televisieprogramma van de VPRO via het internet.
Door de VPRO wordt het programma bestempeld als documentaire op het vlak van politiek, economie, sociologie en wetenschap. Het programma stelt zich ten doel inzicht in de werking van de samenleving te verschaffen.
De financiële markten kennen een gestage golfbeweging van bubbels naar crashes om vervolgens weer vol goede moed op de volgende bubbel af te stevenen. Dat geldt voor giftig gebleken hypotheekproducten, voor cryptomunten en voor de markt als geheel. De AI-industrie is een groeiende bubbel. Investeringen in bedrijven die AI-applicaties bouwen zijn hot. Heel hot. De vraag voor de financiële markten (en in het verlengde daarvan voor ons allemaal) is waar we ons nu op de golf bevinden. Is die golf bijna op zijn top en staat de AI-bubbel op crashen, of is het nog lang niet zover? ‘America’s idea of winning is to create a God. That God will live in San Francisco. And the God works for America,’ vertelt de Chinese econoom Andy Xie in Tegenlicht-aflevering Wanneer barst de AI-bubbel? Vanuit Shanghai analyseert en becommentarieert Xie de relatie tussen de Amerikaanse en Chinese financiële markten voor onder andere Bloomberg en de South China Morning Post. Analyses die als contrair en provocatief gezien worden. Xie begon zijn carrière bij het IMF, werkte voor de Amerikaanse zakenbank Morgan Stanley en heeft inmiddels al vele bubbels en crashes op de financiële markten voorspeld: de Azië-crisis eind jaren negentig, de internetzeepbel rond de eeuwwisseling, de kredietcrisis in 2008 en de bubbel op de Chinese huizenmarkt. Volgens Xie heeft hij nog nooit iets een bubbel genoemd dat uiteindelijk geen bubbel bleek te zijn. En nu staat volgens de Chinese econoom de ‘AI-fantasy bubble’ op barsten… Wie denkt te weten wanneer de bubbel precies barst, kan veel, heel veel geld verdienen.
Donderdag; Wat eten we vandaag?; Tegenlicht – De verkuttificatie van het internet; gratis OV voor AOW’ers; Misleiding met eieren; Wereld Rangers Dag; Sit-in van Rijksambtenaren; Gaza Sit-ins op elk centraal station in Nederland.
Wat eten we vandaag?
Knipselkrant:
Agenda:
Weer:
Links:
In de geschiedenis
Tegenlicht is een informatief televisieprogramma van de VPRO via het internet.
Door de VPRO wordt het programma bestempeld als documentaire op het vlak van politiek, economie, sociologie en wetenschap. Het programma stelt zich ten doel inzicht in de werking van de samenleving te verschaffen.
De gebruiksvriendelijkheid van onze sociale media keldert met de seconden. Algoritmes houden bij waar we doorheen scrollen en zelfs WhatsApp introduceert reclames. De Canadese tech-blogger Cory Doctorow bedacht een virale term voor deze aftakeling van tech-platformen: ‘enshittification’. Doctorow: ‘Gebruikers houden elkaar gegijzeld op platforms die shit zijn.
