Onderzoeksrapport ‘Insecticiden in vogelzaad – Een risico voor tuinvogels?‘ van Pesticide Action Network Netherlands (PAN) naar de aanwezigheid van bestrijdingsmiddelen in vogelzaad voor tuinvogels, 2024.

PAN-NL heeft zich afgevraagd in hoeverre vogelzaad, dat o.a. in supermarkten en tuincentra aangeboden wordt, met bestrijdingsmiddelen is besmet. Draagt vogelvoer bij aan de gezondheid van tuinvogels? In een steekproef heeft PAN-NL in totaal 9 monsters vogelzaden voor buiten (wilde) tuinvogels op pesticiden onderzocht: verschillende merken uit verschillende winkels, waarvan één monster biologisch vogelzaad. De gangbare vogelzaden zijn met 1 tot 4 verschillende residuen besmet; gemiddeld 2,1 residuen. Het gemiddelde gehalte van de gangbare monsters is 0,51 mg/kg. In het biologische vogelzaad zijn geen residuen met een gehalte van 0,01 mg/kg of hoger aangetroffen. Alle onderzochte gangbare vogelzaden zijn besmet met insecticiden, waarbij de synergist piperonyl-butoxide (PBO) dat ook een insecticide werking heeft, de boventoon voert, gevolgd door de insecticiden deltamethrin, pirimiphos-methyl, chlorpyriphosmethyl, pyrethrins en het fungicide tebuconazool.

PBO wordt aan insecticiden toegevoegd om de werking van het middel te versterken. Het onderzochte vogelzaad van Welkoop heeft een totaal gehalte van 3,2 mg/kg, en is het meest besmet met hormoon-verstorende en neurotoxische insecticiden; o.a. met het in de EU verboden insecticiden chlorpyr fos-methyl. Veel granen worden niet alleen tijdens de teelt, maar ook na de oogst (post-harvest) tijdens opslag en transport met insecticiden zoals deltamethrin, pirimiphos-methyl of chlorpyriphos behandeld. Toxiciteit Volgens de testen van de producent is PBO zeer toxisch voor nuttige predatoren en matig toxisch voor honingbijen en hommels. De toxiciteit van PBO voor vogels werd onderzocht in twee acute orale, één kortdurende diëtische en twee langdurende/reproductieve toxiciteitstests met de soorten Anas platyrhynchos (wilde eend) en Colinus virginianus (bobwhite kwartel). De conclusie was dat PBO niet toxisch is voor vogels bij acute, kortdurende of langdurige blootstelling.

Volgens onafhankelijk onderzoek heeft PBO een hormoon-verstorende werking en effect op de reproductie en ontwikkeling. Volgens de testen van de industrie heeft het insecticide deltamethrin een lage acute toxiciteit voor vogels en wordt daarom het testen van chronische toxiciteit van deltamethrin voor vogels niet nodig geacht. Volgens onafhankelijk onderzoek is deltamethrin neurotoxisch en hormoon verstorend, mogelijk kankerverwekkend en toxisch voor de reproductie. Het insecticide pirimiphos-methyl wordt toegepast om granen en teff na de oogst in een binnenruimte te behandelen, om insectenplagen te voorkomen. Omdat het middel binnen gesloten graanopslagplaatsen wordt gebruikt, is volgens de wetgeving een risicobeoordeling om effecten van pirimiphos-methyl op vogels te onderzoeken geen vereiste. Pirimiphos-methyl is zeer toxisch voor insecten en watervlooien. Naar dit insecticide is onvoldoende onderzoek gedaan om mogelijke hormoon-verstorende effecten te beoordelen.

Voor de overleving en voortplanting van vogelpopulaties zijn chronische effecten zoals voortplanting/kwaliteit van de eieren, gedrag, weerbaarheid (immuniteit) of de overleving/eetlust van ouders en kuikens in dezelfde mate essentieel als de acute toxiciteit. Deze effecten zijn bij de risicobeoordeling van een werkzame stof, biocide of gewasbeschermingsmiddel niet of nauwelijks onderzocht. Van de onderzochte vogelzaden is het monster van Welkoop met 5% vruchten en met 4 verschillende insecticiden (incl. PBO) een risico voor de gezondheid van tuinvogels absoluut af te raden. De andere onderzochte gangbare monsters, het vogelzaad van AH, Action en Maxi Zoo, zijn wegens de gevonden hormoon verstorende stof deltamethrin voor de voortplanting van vogels een risico. Ook de resterende onderzochte gangbaar vogelzaden van Pets & Co, Tuinland (Vogelbescherming Nederland) en C.J. Wildlife zijn niet zonder risico´s voor chronische effecten op tuinvogels: de zaden zijn met PBO besmet, dat effecten op ontwikkeling en het hormonale systeem heeft. Het biologische vogelzaad van C.J. Wildlife is het enige onderzocht vogelzaad waarin geen residuen zijn aangetroffen.

Adviezen:
Aan producenten: Gebruik voor vogelzaadmengsel geen gangbaar geteelde of geïmporteerde granen; in het algemeen zijn geïmporteerde granen met insecticiden en PBO behandeld; controleer van tevoren of er residuen in de componenten voor het mengsel voorkomen. Indien nodig, kan insectenvraat in de opslag van zaden worden voorkomen door het gebruik van de zogenaamde ‘lagedruk CO2 behandeling’.

Aan consumenten: Geef de voorkeur aan biologische vogelzaden of maak zelf een zaadmengsel van biologische granen en zaden.

Links:
Onderzoek: ‘besmet’ vogelvoer is de pest voor onze tuinvogels

Pesticiden gevonden op vogelvoer, ook op dat van de Vogelbescherming