Tegenlicht is een informatief televisieprogramma van de VPRO via het internet.

Door de VPRO wordt het programma bestempeld als documentaire op het vlak van politiek, economie, sociologie en wetenschap. Het programma stelt zich ten doel inzicht in de werking van de samenleving te verschaffen.

Waarom geweld, technologie en controle die, vaak door Westerse landen, eerst ver weg worden beproefd, na verloop van tijd terugkomen op eigen bodem. Een zwangere vrouw wordt in een Nederlands asielzoekerscentrum hardhandig aangevallen door de politie. De beelden gaan het land rond, mensen zijn geschokt: hoe kan dit hier gebeuren? Volgens journalist Rania Khalek is dat de verkeerde vraag. Het gaat niet om hoe dit hier kan gebeuren, maar om waarom het hier ook een keer moest gebeuren. Khalek noemt dat patroon de imperiale boemerang: geweld, technologie en controle die, vaak door Westerse landen, eerst ver weg worden beproefd, maar na verloop van tijd gewoon terugkomen op eigen bodem. De Martinikaanse schrijver en politicus Aimé Césaire had dat patroon al door, lang voordat er een handig woord voor bestond. In zijn boek Discours sur le colonialisme, uit 1950 alweer, legt hij iets uit dat nog steeds klopt: het Europese fascisme kwam niet zomaar uit de lucht vallen. Het was gewoon terug van weggeweest, van de koloniën, waar het al die tijd al werd geoefend. Hij noemde het un formidable choc en retour, een formidabele terugslag. Simpel gezegd: wat je over de grenzen normaliseert, komt op een dag gewoon weer bij je langs. Ruim zeventig jaar later duikt Khalek in die gedachte en gaat op zoek naar hoe die terugslag er vandaag precies uitziet. Ze komt uit op vijf soorten. Je hebt de migratieboemerang: oorlogen in Irak, Libië, Syrië en Afghanistan die vluchtelingenstromen op gang brengen, en diezelfde stromen die vervolgens thuis worden ingezet om rechts electoraal succes te bezorgen.

De veiligheidsboemerang: interventies die eerst extremisme kweken, en daarna als excuus dienen voor nog meer surveillance in eigen land. De technologische boemerang, misschien wel de meest ongemakkelijke: wapens en algoritmes die eerst worden losgelaten op Palestijnen, Irakezen of Libanezen, en later gewoon terugkeren als grensbewaking of predictive policing bij ons om de hoek. Er is de militariseringsboemerang, die van politiekorpsen in de VS en Europa langzaam iets laat groeien dat verdacht veel op een bezettingsmacht lijkt. En tot slot de antidemocratische boemerang: verzet tegen al die oorlogen wordt, hoe voorspelbaar, zelf weer gecriminaliseerd. Khalek is er glashelder over: Gaza is voor haar geen uitzondering, maar een testlab. Wat daar wordt uitgeprobeerd, duikt een paar jaar later op aan de grens met Mexico, of in de surveillance van een activist twee straten verderop. ‘Battle-tested en combat-proven’, zo prijzen de bedrijven hun eigen wapens aan. De imperiale boemerang heeft dus verschillende gezichten. Maar het onderliggende principe is altijd hetzelfde: elk laat zien hoe repressieve technieken en wapens die eerst in het buitenland werden ingezet om imperialisme af te dwingen, uiteindelijk terugkeren naar de imperial core: de machtige westerse landen, waar ze tegen hun eigen burgers zullen worden gebruikt. Wat we als een ver-van-ons-bed-show beschouwden, blijkt in werkelijkheid toch niet zo ver van ons af te staan. Imperiaal geweld kent geen grenzen en maakt geen onderscheid. Maar de hoop is nog niet verloren. In de woorden van Khalek: ‘Er bestaat een betere toekomst. Als we er maar voor vechten. Uiteindelijk zijn wij met meer dan zij.’

Links:
De imperiale boemerang