Waterdier van het jaar 2026 : schaatsenrijder
2026-01-01 - 2026-12-31 | Nederland, Nederland
In 2026 brengt Waterdiertjes.nl in kaart waar schaatsenrijders voorkomen en welke rol verschillende soorten oevers daarbij spelen, help jij mee?
In 2026 is er extra aandacht voor een opvallend en vaak gezien waterdiertje: de schaatsenrijder. Dit insect leeft niet ín het water, maar óp het wateroppervlak. Wetenschappers en waterbeheerders zijn benieuwd waar schaatsenrijders in Nederland voorkomen en welke rol de inrichting van de oevers daarbij speelt. Met Waterdiertjes.nl kun jij helpen om dit in kaart te brengen. Schaatsenrijders bewegen zich schaatsend over het wateroppervlak. Toch zijn het niet de enige waterdieren die je daar kunt zien. In totaal gaat het wel om bijna 20 soorten van de volgende groepen:

Schaatsenrijder – beweegt snel en rechtlijnig over het water
Vijverloper – beweegt waggelend over het oppervlak
Beekloper – leeft vaak verscholen en is minder goed zichtbaar
Dwerglopertje en bladloper – zeer klein en vallen nauwelijks op

Let op gedrag, grootte en manier van bewegen om ze van elkaar te onderscheiden. Geef snel jouw waarnemingen door.
Links:
Waterdier van het jaar 2026
Schaatsenrijder is het waterdiertje van 2026

In de geschiedenis
2026-01-02, 2026-01-03, 2026-01-04, 2026-01-05, 2026-01-06, 2026-01-07, 2026-01-08, 2026-01-09 and 13 more dates
Links:
Wikipedia

Isaac Newton – geboortedag (1643) 2026
2026-01-04
Isaac Newton (Woolsthorpe-by-Colsterworth, 4 januari 1643 – Kensington, 31 maart 1727) was een Engelse natuurkundige, wiskundige, astronoom, natuurfilosoof, alchemist, officieel muntmeester en theoloog.
In de wiskunde ontdekte hij onder meer de differentiaalrekening en de integraalrekening (met Leibniz) en verder het Binomium van Newton en benaderingsmethoden. In zijn hoofdwerk Philosophiae Naturalis Principia Mathematica uit 1687 beschreef Newton onder andere de zwaartekracht en de drie wetten van Newton, waarmee hij de grondlegger van de klassieke mechanica werd. Op het gebied van optica schreef hij het standaardwerk Opticks, vond hij de Newtontelescoop uit en ontwikkelde hij een theorie over kleuren, gebaseerd op het prisma, dat van wit licht een zichtbaar spectrum maakt. Hij bestudeerde ook de geluidssnelheid. Volgens een peiling uit 2005 beschouwden leden van de Britse Royal Society Newton als de grootste geleerde in de hele geschiedenis van de wetenschap. Anders dan Albert Einstein was Newton naast theoreticus ook een briljant experimentator.
Links:
Newton project: Handschriften en transcripties van Newton
Cambridge Digital Library, gedigitaliseerde notitieboeken van Newton
Dictionary of scientific biography
Newton, Principia Mathematica: publicatie (1687)

CES 2026
2026-01-06 - 2026-01-09
CES (/ˌsi.i.ˈɛs/; formerly an initialism for Consumer Electronics Show) is an annual trade show organized by the Consumer Technology Association (CTA), held in January at the Las Vegas Convention Center in Winchester, Nevada, United States, the event typically hosts presentations of new products and technologies in the consumer electronics industry.
Links:
CES
CES 2026 live

Earth’s Rotation Day / Aarde Rotatie Dag 2026
2026-01-08
January 8 is Earth’s Rotation Day, the day commemorates when French Physicist, Leon Foucault, demonstrated the Earth rotates on its axis in 1851.
To prove his theory, Foucault suspended a lead-filled brass sphere, now called the Foucault Pendulum from the top of the Pantheon in Paris. He showed that the plane of the swing of the pendulum rotated relative to the Earth’s rotation. You can now see the Foucault Pendulum demonstrating the rotation of the Earth in science museums around the world.
Links:
Earth’s Rotation Day: History and significance behind the day that celebrates the 24-hour phenomenon
Megaconstructie veranderde mogelijk de rotatie van de aarde
Earth Rotation Day 2026: 7 Fascinating Facts That Show Why This Day Matters

World Logic Day / Wereld Logica Dag 2026
2026-01-14
On 26 November 2019, the 40th General Conference proclaimed 14 January to be World Logic Day, coordinated by The International Council for Philosophy and Human Sciences (CIPSH).
World Logic Day is an worldwide day proclaimed by UNESCO in association with the International Council for Philosophy and Human Sciences (CIPSH) in November 2019 to be celebrated on the 14th of January every year. It was first celebrated on 14 January 2019, before the UNESCO declaration. World Logic Day intends to bring the intellectual history, conceptual significance and practical implications of logic to the attention of interdisciplinary science communities and the broader public. The date chosen to celebrate World Logic Day, 14 January, corresponds to the date of death of Kurt Gödel (1978) and the date of birth of Alfred Tarski (1901), two of the most prominent logicians of the twentieth century.
Links:
World Logic Day

Wikipediadag 2026
2026-01-15
15 januari is Wikipediadag, een feestdag van de Wikipediagemeenschap ter herdenking van de oprichting van Wikipedia als onafhankelijk project op 15 januari 2001.
De naam Wikipedia is een samentrekking van wiki, dat in het Hawaïaans snel betekent, en het Engelse woord encyclopedia. Een bewerker van Wikipedia wordt een Wikipediaan genoemd, als groep wordt gesproken over de Wikipediagemeenschap (Engels: Wikipedia community). Het Engelse woord Wikipedian staat sinds augustus 2012 in het Oxford English Dictionary. Wikipedia is een meertalige internetencyclopedie, die door vrijwillige schrijvers wordt geschreven. Wikipedia wordt gepubliceerd onder een vrije licentie, waardoor de inhoud elders (mits voorzien van bronvermelding) te gebruiken is. De website is eigendom van de Amerikaanse Wikimedia Foundation. Het is het oudste en bekendste project van deze organisatie. De Engelstalige uitgave van Wikipedia is de oudste editie van deze online encyclopedie. Wikipedia is in 2001 opgezet in de vorm van een wiki, zodat elke inhoudelijke pagina in beginsel door iedere bezoeker bewerkt kan worden. Voor Wikipedia is een apart computerprogramma ontworpen. Deze software, MediaWiki, is opensourcesoftware die ook gebruikt wordt door de andere projecten van de Wikimedia Foundation en door vele andere projecten en bedrijven. De Europese Verordening digitale diensten beschouwt Wikipedia als een zeer groot onlineplatform, en legt bijhorende verplichtingen op.
Links:
Wikipedia bestaat 25 jaar, maar encyclopedie voelt druk van AI
Celebrate Wikipedia’s 25th Birthday

Stertelling 2026
2026-01-16 - 2026-02-27
✨Doe jij mee? Ga sterren tellen voor de wetenschap.
Door samen te tellen hoeveel sterren we kunnen zien, meten we waar in Nederland het nog écht donker is.🌌 De opdracht is simpel: ga naar buiten, laat je ogen even een kwartiertje aan het donker wennen en tel vervolgens de sterren binnen het sterrenbeeld Orion. Je kunt ervoor kiezen om één avond mee te meten of iedere avond gedurende de meetactie, elke meting is de moeite waard! 🕗Tellen kan in 2026 van 16 t/m 28 januari en 15 t/m 27 februari, iedere avond vanaf 20:00. De meetactie vindt plaats in twee periodes waarin de maan zich onder de horizon bevindt. Op die manier zie je namelijk de meeste sterren. Bij volle maan, slecht weer of een bewolkte hemel is het erg moeilijk om sterren te tellen, het is dus hopen op goed weer. In de handleiding leer je welke sterren je moet tellen en hoe je de meting uitvoert. Je kunt er voor kiezen om één avond mee te meten of iedere avond gedurende de meetactie, elke meting is de moeite waard. Via het telformulier kun jij je metingen kan doorgeven, en er is de Sterrentelkaart, waar je je eigen en andermans metingen kunt zien. De Sterrentelkaart is mogelijk gemaakt door Geodienst, Centrum voor Informatie Technologie, Rijksuniversiteit Groningen.
Links:
Stertelling
Help jij mee sterren tellen? Nacht wordt steeds lichter en dat is een slecht teken

Record phenological responses to climate change in three sympatric penguin species - publication
2026-01-19
In seasonally breeding organisms, the timing of breeding (phenology) is a critical aspect of a species’ realised niche that reflects adaptations to match ecological and environmental conditions for successful reproduction.
The timing of breeding is an important aspect of any species’ realised niche, reflecting adaptations to synchronise with food supplies, dilute predation, avoid competition and exploit seasonal fluctuations in resources. Breeding phenology is typically studied either through long-term monitoring of focal populations (limiting the strength of inferences about species-wide traits and trends) or, when conducted at a landscape level, using remotely visible traits (restricting most studies to plants). For the first time, this study demonstrates landscape-scale measurement of vertebrate breeding phenology using a network of 77 time-lapse cameras to monitor three sympatric penguin species across 37 colonies in the Antarctic Peninsula and Sub-Antarctic islands. Camera temperature loggers showed penguin colony locations are warming up four times faster (0.3°C/year) than the continental average (0.07°C/year), already the second fastest-warming area in the world. We analysed the start of the breeding season of Adélie, Chinstrap and Gentoo penguins at a sub-continental scale between 2012 and 2022. The phenology of all three species advanced at record rates (10.2 ± 2, 10.4 ± 1.5 and 13 ± 4 days/decade, respectively). Different demographic trends as well as intra- and inter-species differences in response to environmental change suggest niche-based response differences between species. Phenological advances are causing niche separation to reduce. In this context, the Gentoo penguins’ generalist and resident nature seems better suited to compete for space and resources than krill-specialist Chinstraps and ice-specialist Adélies. Synthesis: A decade of observation of the three pygoscelid penguins shows they are advancing their settlement phenology at record speeds in relation to climate change across the Antarctic Peninsula. These changes are species-dependent, reflecting different vulnerabilities and opportunities depending on their niche and life-history traits. In the long term, the trend towards earlier settlement risks increasing inter-species competition, causing trophic and temporal mismatch, and reshaping community assemblages.
Links:
Pinguïns aan de rand van de Zuidpool broeden steeds eerder

Resisting the Rule of the Rich - publication
2026-01-22
Miljardairs breken onze democratie af.
Nooit eerder hadden miljardairs samen zóveel geld, blijkt uit het rapport ‘Resisting the Rule of the Rich‘ van Oxfam Novib. Gebruiken ze dat fortuin om de wereld te verbeteren? Nee, maar wél om de politiek, economie en media naar hun hand te zetten. Ook in Nederland. Geld en macht gaan al sinds mensenheugenis samen. Maar niet eerder waren de superrijken zo rijk of ging hun invloed zo ver. Om even met een bizar cijfer te strooien: in 2025 hadden miljardairs samen 18,3 biljoen dollar. Dat is een getal met 12 nullen. De bedrijven van deze superrijken bedienen een miljardenpubliek (zoals Elon Musk met X en Mark Zuckerberg met Facebook, Instagram én Whatsapp). De kans is groot dat jij ook onder de dagelijkse gebruikers valt. Miljardairs doneren aan politieke partijen en lobbyen voor hun eigenbelang, zoals lagere belastingen op miljoenvermogens. Met succes: president Trump heeft de belastingen voor de superrijken verlaagd én verzet zich tegen het internationaal zwaarder belasten van multinationals. Sinds zijn presidentschap zijn de superrijken nóg rijker geworden. Sterker nog, nog nooit in de geschiedenis hadden miljardairs zoveel geld. Miljardairs hebben (indirect) invloed op wat er online of in de media wordt geschreven. 9 van de 10 social mediabedrijven is namelijk in handen van een miljardair, waaronder Facebook, Instagram en X. Daarnaast heeft een klein clubje milardairs, via aandelen, aanzienlijke invloed bij ruim de helft van de grootste mediabedrijven ter wereld.
Links:
Nieuw onderzoek: miljardairs breken onze democratie af
Laat de klimaatvervuilers betalen – petitie
