The Sky at Night – Ancestral Skies (TV BBC Four)
2024-11-11 23:15 - 23:45 (Europe/Amsterdam)
The Sky at Night is a monthly documentary television programme on astronomy produced by the BBC.
The show had the same permanent presenter, Patrick Moore, from its first broadcast on 24 April 1957 until 7 January 2013. The latter date was a posthumous broadcast, which followed Moore’s death on 9 December 2012. This made it the longest-running programme with the same presenter in television history. Many early episodes are missing, either because the tapes were wiped, thrown out, or because the episode was broadcast live and never recorded in the first place.
Beginning with the 3 February 2013 edition, the show was co-presented by Lucie Green and Chris Lintott. Since December 2013 Maggie Aderin-Pocock has been a presenter. The programme’s opening and closing theme music is “At the Castle Gate”, from the incidental music to Pelléas et Mélisande, written in 1905 by Jean Sibelius, performed by the Royal Philharmonic Orchestra and conducted by Sir Thomas Beecham.
This episode:
This month, The Sky at Night teams up with BBC Ideas to discover the secrets of archaeology and astronomy and to reflect on our ancestral skies. Throughout history and across the world, humanity has looked up and marvelled at the night sky. From ancient civilizations who were guided by the sun, moon and stars, to modern astronomers uncovering the universe’s history, we have always found deep meaning in our dark skies. But is modern civilisation putting this important link at risk? Out on Cornwall’s beautiful Bodmin Moor, George Dransfield meets up with archaeoastronomer Carolyn Kennett at an ancient archaeological site. The Goodaver stone circle is steeped in history, but it has been cut off from the public and researchers like Carolyn for decades. But times are changing. The site will open to the public in November, and Carolyn and fellow archaeoastronomers are finally able to assess the stones against the horizon and understand how they are aligned to the sun, moon and stars.
What new stories about ancient peoples and their relationship to the night sky will be discovered? Chris Lintott and Maggie Aderin-Pocock are also finding out about archaeology in Cambridge – but not necessarily the archaeology you would expect. At the Whipple Museum of the History of Science, Maggie links up with Australian space archaeologist Dr Alice Gorman to look at what we should be preserving of our history in space so far. From satellites to moon landing sites, what will future generations want to see to help them understand our early history of our journey into space? Meanwhile, Chris heads to the Department of Archaeology to find out about the surprising and fascinating field of Galactic Archaeology, which takes inspiration from archaeology to try and solve the mystery of our galaxy’s history – using only what we can see today.
Chris meets anthropologist and evolutionary biologist Professor Robert Foley and astrophysicist Dr Payel Das, who are part of a team that has been using phylogenetic trees – models normally used for evolution – for modelling the evolution of galaxies. Each generation of stars within a galaxy forms from material polluted with elements produced by previous generations, opening up the possibility of understanding their shared history. Finally, Pete Lawrence is at the Exmoor Dark Skies Festival, where he is meeting Jo Richardson. While Pete waits for night to fall, he talks to Jo about the importance of maintaining our view of the night sky and how modern lighting is affecting the health and well-being of humans and other animals. But will the clouds clear and provide the spectacular view dark skies sites can offer? Don’t miss this captivating exploration of our shared history and the stars, as we discover where archaeology and astronomy meet to illuminate the profound connections that shape our understanding of both the universe and ourselves!
Links:
The Sky at Night

Webb's Universe: Our cosmic history (TV RIGB live stream)
2024-11-16 20:00 - 21:30 | The Royal Institution of Great Britain, 21 Albemarle Street, London, Verenigd Koninkrijk
BBC’s The Sky at Night presenter Dame Maggie Aderin-Pocock shares her expertise and unique insights into the marvellous world of stars.
Despite the huge advances in space technology in recent decades, much of the universe remains a source of mystery, often provoking more questions than answers. But technology exploring the cosmos continues to progress, from the Hubble telescope first launched in 1990, to the James Webb Space Telescope (JWST) in December 2021. Maggie Aderin-Pocock was one of the British space scientists to work on JWST, and will break down the latest and greatest science to come out of the world’s most powerful space telescope. Now over two years since the first stunningly clear images of the depths of our Universe captured by JWST were released, Maggie will demystify the latest images to be produced by James Webb’s groundbreaking infrared technology.
Links:
Webb’s Universe: Our cosmic history
Get tickets live stream

Meteorenzwerm Leoniden in november 2024
2024-11-17 08:00 - 17:00
De meteorenzwerm Leoniden bereikt op zondag 17 november 2024, rond 8 uur, zijn maximum.
De meteoren van de Leoniden zijn snel, en de zwerm is bekend vanwege zijn regens in 1799, 1833, 1866, 1966 en 1999. Wanneer de radiant in het zenit zou staan, zouden er van deze zwerm naar verwachting gemiddeld zo’n 13 meteoren per uur vallen. De radiant van de zwerm staat rond 7:00 uur in het hoogste punt aan de hemel, op 60° boven de horizon. Door de matige omstandigheden zijn er bij ons dan ieder uur vermoedelijk slechts ongeveer 2 meteoren zichtbaar van deze zwerm. Samen met meteoren van andere zwermen, en sporadische meteoren, zijn er bij donkere, heldere hemel in totaal circa 4–8 “vallende sterren” per uur te zien. De Maan is voor ongeveer 95% verlicht en is een flinke stoorzender; dit jaar zijn hierdoor alleen de helderste meteoren zichtbaar. Rond 7:30 uur gaat het schemeren en om 8:04 uur komt de Zon op.
Links:
Meteorenzwerm Leoniden in november 2024

Babelsberger Sternennächte – Wie Galaxien das Modell der Dunklen Materie herausfordern / Intermediate mass black holes - the missing piece (TV webcast)
2024-11-21 20:00 - 21:00
Die Leibniz-Instituts für Astrophysik Potsdam (AIP) Babelsberger Sternennächte finden online statt, in der Regel gibt es immer am 3. Donnerstag im Monat einen neuen Vortrag einer Wissenschaftlerin oder eines Wissenschaftlers des AIP, der ab 20 Uhr auf dem YouTube-Kanal von Urknall, Weltall und das Leben ausgestrahlt wird.
Wie passen kosmologische Modelle und Beobachtungen wirklich zusammen? Dieser Vortrag beleuchtet die Entdeckungsgeschichte von Zwerggalaxien, ihre Rolle im Universum und die Schwierigkeiten, die Dunkle Materie vorherzusagen. Spannend auch: Wie Simulationen helfen – oder vielleicht in die Irre führen.
Why are intermediate-mass black holes so important for astrophysics? Nikolay Kacharov from the Leibniz Institute for Astrophysics in Potsdam presents the first solid evidence of such a black hole. He explains their potential role in the formation of supermassive black holes and provides insights into the groundbreaking observations that led to this discovery.
Link:
Babelsberger Sternennächte
Babelsberger Sternennächte – playlist

High-Statistics Measurement of the Cosmic-Ray Electron Spectrum with H.E.S.S. - publication
2024-11-25
Scientists from the CNRS, a consortium of German universities, and the Max-Planck-Institut für Kernphysik working at the High Energy Stereoscopic System (H.E.S.S.) observatory have recently identified electrons and positrons with the highest energies ever recorded on Earth.
They provide evidence of cosmic processes emitting colossal amounts of energy, the origins of which are as yet unknown. These findings are published on 25 November 2024 in the journal Physical Review Letters.
Links:
H.E.S.S. collaboration detects the most energetic cosmic-ray electrons and positrons ever observed

Phase separation of planetary ices explains nondipolar magnetic fields of Uranus and Neptune - publication
2024-11-25
Models using Voyager 2 data from the 1980s show that separate layers in the mantles of the planets Uranus and Neptune could be creating disordered magnetic fields.
In 1986 and 1989, Voyager 2 made the final two stops on its grand tour of the outer solar system when it swept by Uranus and Neptune, respectively. Now, nearly 40 years later, the archive of data the craft collected is still returning unexpected results. In the paper ‘Phase separation of planetary ices explains nondipolar magnetic fields of Uranus and Neptune‘, astronomer Burkhard Militzer of the University of California, Berkeley wanted to explore why Voyager 2 data show something unexpected: The magnetic fields of both planets, which are not that far apart in mass, are not dipolar. Earth, Jupiter, and Saturn all have dipolar magnetic fields, meaning they have a north and south pole — the type of configuration we’re obviously used to. But Uranus and Neptune don’t. Instead, their magnetic fields are more of a jumbled maze than an ordered set of lines.
Links:
Uranus and Neptune have weird magnetic fields — this might be why
What lies beneath the bland surfaces of Uranus and Neptune?

#RedPlanetDay 2024
2024-11-28
Red Planet Day commemorates the launch of the Mariner 4 spacecraft on November 28, 1964 which was the first craft to ever reach Mars.
Since the late 20th century, Mars has been explored by uncrewed spacecraft and rovers, with the first flyby by the Mariner 4 probe in 1965, the first Mars orbiter by the Mars 2 probe in 1971, and the first landing by Viking 1 in 1976. As of 2023, there are at least 11 active probes orbiting Mars or at the Martian surface. Mars is an attractive target for human missions. Mars is the fourth planet and the furthest terrestrial planet from the Sun. The reddish color of its surface is due to finely grained iron(III) oxide dust in the soil, giving it the nickname “the Red Planet”. Mars’s radius is second smallest among the planets in the Solar System at 3,389.5 km (2,106 mi). The Martian dichotomy is visible on the surface: on average, the terrain on Mars’s northern hemisphere is flatter and lower than its southern hemisphere. Mars has a thin atmosphere made primarily of carbon dioxide, and two irregularly shaped natural satellites, Phobos and Deimos. Geologically, Mars is fairly active, with dust devils sweeping across the landscape and marsquakes (Martian analog to earthquakes) trembling underneath the ground. The surface of Mars hosts a large shield volcano (Olympus Mons) and one of the largest canyons in the Solar System (Valles Marineris).
Mars’s significant orbital eccentricity and axial tilt cause large seasonal changes to the polar ice caps‘ coverage and temperature swings between 163K / −110 °C to 308K / 35 °C on the surface. A Martian solar day (sol) is equal to 24.5 hours and a Martian solar year is equal to 1.88 Earth years. Like the other planets in the Solar System, Mars was formed approximately 4.5 billion years ago. During the Noachian period from about 4.1 to 3.7 billion years ago, Mars’s surface was marked by meteor impacts, valley formation, erosion, and the possible presence of water oceans. The Hesperian period from 3.7 to 3.2–2 billion years ago was dominated by widespread volcanic activity and flooding that carved immense outflow channels. The Amazonian period, which continues to the present, was marked by the wind’s influence on geological processes. It is unknown whether life has ever existed on Mars. Mars is among the brightest objects in Earth’s sky, and thus has been known from ancient times. Its high-contrast albedo features make it a common subject for viewing with a telescope.
Links:
Red Planet Day: A Celebration of Mars and Its Mysteries
(Exo)Planeet : Mars

Babelsberger Sternennächte – Rotationskurven, Dunkle Materie und MOND | Dr. Marcel Pawlowski (TV webcast)
2024-12-03 20:00 - 21:00
Die Leibniz-Instituts für Astrophysik Potsdam (AIP) Babelsberger Sternennächte finden online statt, in der Regel gibt es immer am 3. Donnerstag im Monat einen neuen Vortrag einer Wissenschaftlerin oder eines Wissenschaftlers des AIP, der ab 20 Uhr auf dem YouTube-Kanal von Urknall, Weltall und das Leben ausgestrahlt wird.Link:
Babelsberger Sternennächte
Babelsberger Sternennächte – playlist

Dwingeloo ontvangt signalen van Voyager 1 - publicatie
2024-12-10
CAMRAS heeft met de historische Dwingeloo telescoop signalen van de ruimtesonde Voyager 1 ontvangen.
Er zijn maar weinig telescopen die dit signaal hebben ontvangen. Het signaal is erg zwak vanwege de afstand van Voyager 1: bijna 25 miljard kilometer, meer dan vier keer zo ver als Pluto. Voyager 1 is in 1977 gelanceerd om de buitenste planeten van het zonnestelsel te bezoeken. Na het einde van de primaire missie is Voyager 1 uit het zonnestelsel gestuurd. Het is momenteel het verste en snelste door mensen gemaakte object, onderweg in de insterstellaire ruimte. Zijn radiosignalen, die met de snelheid van het licht reizen, doen er momenteel 23 uur over om aarde te bereiken. Aangezien de Dwingeloo telescoop voor lagere frequenties is ontworpen dan de 8.4GHz van de Voyager 1-telemetrie, moest er een nieuwe feed in de focus geplaatst worden. Op deze hogere frequenties is het gaas minder reflecterend, wat het extra uitdagend maakt om zwakke signalen te ontvangen. In oktober van dit jaar schakelde Voyager 1 één van zijn twee zenders uit. Het team van NASA JPL is erin geslaagd om de juiste zender weer in te schakelen, die nu weer goed werkt. Om het zwakke signaal in de ruis te vinden, hebben we baangegevens van Voyager 1 gebruikt om te corrigeren voor de Doppler-verschuiving in frequentie veroorzaakt door de beweging van aarde en Voyager 1. Hierdoor konden we het signaal live vanuit de waarneemruimte zien. Analyse van de opgenomen signalen bevestigde ook dat de Dopplerverschuiving overeenkwam met die van Voyager 1. NASA gebruikt zelf schotels van het Deep Space Network (DSN) om te communiceren met Voyager 1. Deze schotels, verspreid over de aarde in Goldstone, Canberra en Madrid, zijn geoptimaliseerd voor deze hogere frequenties en hebben een diameter van 70 meter, flink groter dan de 25 meter Dwingeloo telescoop.
Links:
Dwingeloo ontvangt signalen van Voyager 1
Radiotelescoop in Dwingeloo pikt signaal op van Voyager 1: ‘Menselijk object dat verst weg van ons is’

Babelsberger Sternennächte – XMM-Newton Anniversary: Science at AIP with the X-ray telescope | Dr. Iris Traulsen, Dr. Axel Schwope (TV webcast)
2024-12-10 20:00 - 21:00
Die Leibniz-Instituts für Astrophysik Potsdam (AIP) Babelsberger Sternennächte finden online statt, in der Regel gibt es immer am 3. Donnerstag im Monat einen neuen Vortrag einer Wissenschaftlerin oder eines Wissenschaftlers des AIP, der ab 20 Uhr auf dem YouTube-Kanal von Urknall, Weltall und das Leben ausgestrahlt wird.
Link:
Babelsberger Sternennächte
Babelsberger Sternennächte – playlist

Babelsberger Sternennächte – XMM-Newton-Jubiläum: Wissenschaft am AIP mit dem Röntgenteleskop | Dr. Iris Traulsen, Dr. Axel (TV webcast)
2024-12-12 20:00 - 21:00

Meteorenzwerm Geminiden in december 2024
2024-12-13
De meteorenzwerm Geminiden bereikt op vrijdag 13 december 2024, rond 23:30, zijn maximum.
De meteoren van de Geminiden zijn gemiddeld snel, gelig van kleur, vaak helder en hebben korte sporen. Wanneer de radiant in het zenit zou staan, zouden er van deze zwerm naar verwachting gemiddeld zo’n 120 meteoren per uur vallen. De radiant van de zwerm staat rond 02:30 in het hoogste punt aan de hemel, op 70° boven de horizon. Doordat de omstandigheden in onze streken niet ideaal zijn, zijn er dan naar schatting “maar” circa 32 meteoren per uur te zien van deze zwerm. Dit is nog steeds de moeite van het waarnemen waard. In totaal zijn er, door meteoren van andere zwermen en sporadische meteoren, bij donkere en heldere hemel circa 28–39 meteoren per uur zichtbaar. De Maan is voor ongeveer 95% verlicht en is een flinke stoorzender; dit jaar zijn hierdoor alleen de helderste meteoren zichtbaar. Rond 08:00 gaat het schemeren en om 08:41 komt de Zon op. Over het algemeen zijn de de meteoren van een zwerm niet alleen op de dag van het maximum zichtbaar, maar de Geminiden zijn bijzonder scherp gepiekt, en de zwerm duurt niet veel langer dan 21 uur. Een dag voor of na het maximum is nog slechts 21% van het piekaantal meteoren per uur te zien. De typische snelheden van de meteoren in deze zwerm zijn met circa 35 km/s (ongeveer 124.560 km/uur) vrij gemiddeld. Meteoren waarnemen kan zonder speciale instrumenten. Wanneer het helder is, volstaat het blote oog.
Links:
De meteorenzwerm Geminiden in december 2024
Geminiden zorgen voor extra vallende sterren
Geminids
The Geminids meteor shower peaks at the end of the week. Here’s what to expect

#Hubble35 Hubble Telescope – 35th Anniversary Hubble’s Night Sky Challenge
2025-01-01 - 2025-12-31
Hubble is working with The Astronomical League to coordinate the “Hubble’s Night Sky Observing Challenge” program, providing successful observers with recognition of their achievements.
The challenge includes two levels and observers do not need to be an Astronomical League member to participate. Do you have a telescope? Would you like to see some of the same night sky objects from the ground that Hubble has from space? You are invited to commemorate Hubble’s 35th anniversary by accepting our year-long stargazing challenge. New challenge objects will be featured weekly. On a clear night, find a safe location with a dark sky away from bright lights, point your telescope skyward, and with the help of star and finder charts, gaze upon some of the same iconic nebulae and galaxies Hubble has observed. How many of them can you find? For amateur astronomy clubs, science centers, museums, and other astronomy enthusiasts, use these monthly lists as a guide to conduct star parties that provide an opportunity for the public to see some amazing astronomical objects in person.
Links:
Hubble’s Night Sky Challenge

Meteorenzwerm Boötiden in januari 2025
2025-01-03
De meteorenzwerm Boötiden bereikt op vrijdag 3 januari 2025, rond 17:30, zijn maximum, de meteoren van de Boötiden hebben lange sporen en zijn zwak en blauwachtig.
Wanneer de radiant in het zenit zou staan, zouden er van deze zwerm naar verwachting gemiddeld zo’n 130 meteoren per uur vallen. De radiant van de zwerm staat rond 09:00 in het hoogste punt aan de hemel, op 86° boven de horizon. Het beste moment om Boötiden waar te nemen is op 3 januari rond 06:45. Dat is circa 11:00 voor het maximum van deze meteoren, wat ongunstig is voor een meteorenzwerm met een dermate korte piek. Daardoor zijn ten minste 85% minder meteoren te zien dan in het ideale geval. De radiant staat op dat moment zo’n 67° boven de oostelijke horizon. Door de matige omstandigheden zijn er in onze streken dan vermoedelijk maar circa 8–15 meteoren per uur van deze zwerm te zien. Samen met meteoren van andere zwermen, en sporadische meteoren, zijn er bij donkere, heldere hemel in totaal circa 16–25 meteoren per uur zichtbaar. Op een donkere locatie zijn bijna drie keer zoveel meteoren zichtbaar als in een grote stad. De Maan stoort niet. Rond 08:00 gaat het schemeren en om 08:48 komt de Zon op. De Boötidenzwerm is dermate scherp gepiekt dat het zaak is zo dicht mogelijk bij het maximum waar te nemen. Over het algemeen zijn de de meteoren van een zwerm niet alleen op de dag van het maximum zichtbaar, maar de Boötiden zijn bijzonder scherp gepiekt, en de zwerm duurt niet veel langer dan 8 uur. Een dag voor of na het maximum is nog slechts 2% van het piekaantal meteoren per uur te zien. De typische snelheden van de meteoren in deze zwerm zijn met circa 41 km/s (ongeveer 149.040 km/uur) vrij gemiddeld.
Links:
Meteorenzwerm Boötiden in januari 2025

Save the Observatory Science Centre Herstmonceux - petition
2025-01-10 - 2026-12-31
The Observatory Science Centre is an educational charity which has called the Grade II listed, former home of the Royal Greenwich Observatory at Herstmonceux, East Sussex, home for the last 30 years.
The Canadian landlords, Queen’s University, who also own Herstmonceux Castle, are not renewing the Science Centre’s lease, so come the end of the 2026 season the Science Centre will be homeless. Over the years the science centre have worked tirelessly to fund and restore the site and the telescopes back to their former glory. The centre is a major venue for exhibitions, lectures and educational programmes. The renovated telescopes provide a unique setting for the general public, schools, colleges, and brownie and scout groups to learn about science, space and the world around them. Whilst the Science Centre is in search for a new site to continue operations beyond 2026, they should not have to leave the Observatory site at all and the historic site should be preserved for future generations as a great educational tool of significant historical importance. Please sign this petition for someone to step in and prevent the Science Centre from having to leave the Observatory site.
Links:
Save the Observatory Science Centre Herstmonceux
Herstmonceux Observatory Campaign Group

#AAS245 meeting
2025-01-12 - 2025-01-16
The American Astronomical Society (AAS) is an American society of professional astronomers and other interested individuals, headquartered in Washington, DC.
The primary objective of the AAS is to promote the advancement of astronomy and closely related branches of science, while the secondary purpose includes enhancing astronomy education and providing a political voice for its members through lobbying and grassroots activities. Its current mission is to enhance and share humanity’s scientific understanding of the universe as a diverse and inclusive astronomical community. One goal of the Society to help achieve its mission is to facilitate and strengthen the interactions among members through professional meetings and other means, including supporting AAS Divisions and others in the field. AAS Meeting Services provides comprehensive meeting planning and support to our Divisions, ourselves, and others in the astronomical sciences.
Links:
245th AAS meeting

Comet C/2024 G3 (ATLAS)
2025-01-13
C/2024 G3 (ATLAS) is a long-period (160000 year), sungrazing comet, which will reach perihelion on 13 January 2025, at a distance of 0.09 AU from the Sun.
It could become the brightest comet of 2025, possibly exceeding apparent magnitude of −3.5. The comet is visible in the southern hemisphere before and after perihelion. It can only be observed in the daytime sky around perihelion in the northern hemisphere.
The path of Comet G3 ATLAS across constellations — primarily of the southern skies –is depicted by Japanese comet expert Seiichi Yoshida. (Image credit: Seiichi Yoshida)
Links:
Once-in-a-160000-year comet G3 ATLAS could shine as bright as Venus next week. Here’s what to expect
A bright ‘Sun-skirting’ comet will grace southern skies this week. Here’s how to see it
C/2024 G3 (JPL Small-Body Database)

The Hubble Tension in Our Own Backyard: DESI and the Nearness of the Coma Cluster - publication
2025-01-15
The study ‘The Hubble Tension in Our Own Backyard: DESI and the Nearness of the Coma Cluster’ uses the Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) to make more precise measurements of Type 1a’s in the nearby Coma cluster.
This is used to make a more precise calibration of our overall measurements of distance in the universe. With this more precise data, the authors argue that the Hubble Tension should now be considered a “Hubble Crisis” (a term which then metastasized throughout reporting headlines). The bottom line is that there really is a disconnect between theory and measurements.
Links:
The Hubble Tension Hubbub

Firefly’s Blue Ghost Mission 1 : Ghost Riders in the Sky
2025-01-15 - 2025-03-02
Klik op afbeelding om te lezen
Firefly’s Blue Ghost Mission 1, named Ghost Riders in the Sky will deliver 10 science and technology instruments to the lunar surface as part of NASA’s Commercial Lunar Payload Services (CLPS) initiative.
Upon launching on January 15, Blue Ghost is spending approximately 45 days traveling to the Moon, allowing ample time to conduct health checks on each subsystem and begin payload science. Blue Ghost is set to land in Mare Crisium on March 2 and operate payloads for a complete lunar day (about 14 Earth days). On March 14, Firefly expects to capture high-definition imagery of a total eclipse when the Earth blocks the sun above the Moon’s horizon. Blue Ghost will then capture the lunar sunset on March 16, providing data on how lunar dust levitates due to solar influences and creates a lunar horizon glow first documented by Eugene Cernan on Apollo 17. Following sunset, Blue Ghost will operate several hours into the lunar night. Blue Ghost Mission 1 launched on January 15 and has nearly completed its 45-day Earth to Moon transit ahead of landing on March 2. As Blue Ghost continues its journey to the Moon, follow along with Firefly’s mission updates along the way and stay tuned for the joint Firefly and NASA landing livestream, scheduled to begin at 1:20 a.m. CST, approximately 75 minutes ahead of touchdown on the Moon.
Links:
Blue Ghost Mission 1

Babelsberger Sternennächte – Auf der Suche nach den Röntgenstrahlern im All | Dr. Iris Traulsen (TV webcast)
2025-01-16 20:00 - 21:00
Die Leibniz-Instituts für Astrophysik Potsdam (AIP) Babelsberger Sternennächte finden online statt, in der Regel gibt es immer am 3. Donnerstag im Monat einen neuen Vortrag einer Wissenschaftlerin oder eines Wissenschaftlers des AIP, der ab 20 Uhr auf dem YouTube-Kanal von Urknall, Weltall und das Leben ausgestrahlt wird.
Dr. Iris Traulsen nimmt das Publikum mit „Auf die Suche nach den Röntgenstrahlern im All“. Mit der überraschenden Entdeckung von Röntgenstrahlen aus dem Weltraum in den 1960er Jahren und der folgenden Entwicklung von astronomischen Röntgendetektoren öffnete sich ein neues Fenster ins Universum: Im Röntgenlicht sind energiereiche, exotische Prozesse zu sehen. Dieses “kosmische Labor” lässt uns noch unbekannte Eigenschaften bereits bekannter astronomischer Objekte wie auch noch unbekannte Arten von Objekten entdecken. Die Europäische Weltraumagentur ESA betreibt die große satellitengestützte Röntgenmission XMM-Newton, die seit Januar 2000 wissenschaftliche Beobachtungen durchführt. Seit etwa 20 Jahren arbeitet Iris Traulsen mit den XMM-Newton-Daten und berichtet, dass sich darin viele noch unbekannte astronomische Röntgenstrahler verbergen. Wie lassen sich diese aufspüren und für die Wissenschaft zugänglich machen? Der Vortrag lädt dazu ein, ins wissenschaftliche Team hinter den Kulissen eines Weltraumteleskops zu blicken und tiefer ins “heiße Universum“ einzutauchen.
Links:
Babelsberger Sternennächte
Babelsberger Sternennächte – playlist

Comprehensive analysis of the Apertif fast radio burst sample : Similarities with young energetic neutron stars - publication
2025-01-23
After more than two years of observing, The Westerbork Synthesis Radio Telescope (WSRT) at Westerbork, The Netherlands discovered 24 new Fast Radio Bursts (FRB), according to a study that appears 2025 Jan 23.
After zooming in on the signal of the distant bursts, the astronomers found a striking similarity to the radio flashes emitted by nearby, known neutron stars. The discovery is remarkable because these nearby neutron stars already produce more energy than anything achievable on Earth. The distant stars that emit the FRB’s must somehow generate an astounding one billion times more energy than the nearby ones.
Links:
Astronomers Astonished: Enigmatic Distant Radio Bursts Appear to be Neutron Stars
Astronomen Westerbork ontrafelen lichtflits-mysterie in de ruimte

Persistent GeV Counterpart to the Microquasar GRS 1915+105 - publication
2025-01-28
Using 16 years of data from NASA’s gamma-ray detecting Fermi spacecraft, astronomers have discovered that “microquasars,” systems in which a black hole is slowly devouring a star, may be small, but they pack one heck of a punch.
Despite their diminutive nature, the research ‘Persistent GeV Counterpart to the Microquasar GRS 1915+105‘ suggests even microquasars snacking on small stars can have an impressive cosmic influence, becoming powerful natural particle accelerators. This means black holes indulging in stellar meals of all sizes could be responsible for a higher-than-suspected amount of high-energy charged particles called “cosmic rays,” which are constantly bombarding Earth. The mechanism for this particle acceleration is the near-light-speed jets that blast out from microquasars. What Martí-Devesa and team co-leader Laura Olivera-Nieto from the Max Planck Institute for Nuclear Physics found is a new source of gamma-rays that is consistent with the position of GRS 1915+105, a well-known microquasar in which a black hole is slowly feasting on a low-mass star.
Links:
Black holes snacking on small stars create particle accelerators that bombard Earth with cosmic rays

Pekel van planetoïde Bennu bevat mineralen die cruciaal zijn voor leven / An evaporite sequence from ancient brine recorded in Bennu samples - publication
2025-01-29
Een analyse, gepubliceerd in het artikel ‘Traces of ancient brine discovered on the asteroid Bennu contain minerals crucial to life‘ (Nature, 29 januari), van bodemmonsters van de planetoïde Bennu, die door een ruimtesonde van NASA op aarde zijn afgeleverd, laat zien dat verdampend water een pekelachtige substantie op het moederlichaam van deze ‘ruimterots’ – een brokstuk van een grotere planetoïde – heeft achtergelaten, waarin zich allerlei organische verbindingen konden vormen.
De betreffende bodemmonsters werden in 2020 door NASA-ruimtesonde OSIRIS-REx op Bennu verzameld. Toen deze ruimtesonde uiteindelijk in 2023 langs de aarde vloog, liet hij een capsule met het verzamelde materiaal boven de woestijn van de Amerikaanse staat Utah vallen, waar wetenschappers ter plaatse waren om hem op te halen en zijn kostbare inhoud tegen vervuiling met aards materiaal te beschermen. In totaal verzamelde OSIRIS-REx ongeveer 120 gram aan materiaal, dat voor verder onderzoek werd verdeeld en uitgeleend aan onderzoekers over de hele wereld, onder wie Sara Russell, kosmisch mineraloog van het Natural History Museum in Londen (VK), en Tim McCoy van het National Museum of Natural History (VS). Russel en collega’s hebben deze monsters geanalyseerd met behulp van een ultramoderne rasterelektronenmicroscoop, waarmee ze details van minder dan een micrometer – een honderdste van de breedte van een mensenhaar – konden onderscheiden. Tot hun verrassing ontdekten de wetenschappers daarbij sporen van waterhoudende natriumcarbonaten. Deze chemische verbindingen waren nog nooit eerder rechtstreeks in een planetoïde of meteoriet gedetecteerd, maar op aarde komen ze van nature voor in verdampende zoutmeren, zoals Searles Lake in de Mojavewoestijn. De verrassende ontdekking van natriumcarbonaat bracht McCoy op het idee om mineraalmonsters in de collectie van het National Museum of Natural History te onderzoeken die eveneens natriumcarbonaten bevatten. Ook nam hij contact op met collega’s elders om te vragen of zij iets bijzonders hadden opgemerkt in andere monsters van Bennu. Alles bij elkaar leverde dit elf mineralen op die waarschijnlijk in een pekelachtige omgeving op het moederlichaam van Bennu zijn gevormd. De onderzoekers denken dat vergelijkbare pekel waarschijnlijk nog steeds voorkomt op andere objecten in ons zonnestelsel, zoals dwergplaneet Ceres en de ijzige Saturnusmaan Enceladus, waarop ruimtesondes natriumcarbonaat hebben gedetecteerd.
Links:
Pekel van planetoïde Bennu bevat mineralen die cruciaal zijn voor leven
NASA’s Asteroid Bennu Sample Reveals Mix of Life’s Ingredients

Sterrenkundigen ontdekken de grootste superstructuur in het heelal / Unveiling the largest structures in the nearby Universe: Discovery of the Quipu superstructure - publication
2025-01-31
Wetenschappers hebben het grootste object in het heelal tot nu toe gevonden.
Quipu, zoals de superstructuur wordt genoemd, is een gigantisch lang snoer van clusters van sterrenstelsels, bij elkaar maar liefst 200 biljard zonsmassa (1 biljard is 10¹⁵) en 400 megaparsec lang, da’s 1,3 miljard lichtjaar. Quipu is een woord uit de Inca-taal en het heeft iets te maken met meten. Het onderzoek werd uitgevoerd door wetenschappers van het prestigieuze Max Planck Instituut in Duitsland en zij hebben deze superstructuur ontdekt, die bestaat uit afzonderlijke clusters en superclusters van sterrenstelsels, die allemaal gravitationeel met elkaar verbonden zijn. Naast Quipu zijn er nu nog vier andere superstructuren bekend, te weten Shapley, Serpens-Corona Borealis, Hercules en Sculptor-Pegasus.
Links:
Sterrenkundigen ontdekken de grootste superstructuur in het heelal: Quipu

I Heart Pluto Festival 2025
2025-02-13 - 2025-02-17
The 2025 I Heart Pluto Festival is an event celebrating the 95th anniversary of Pluto’s discovery on February 18, 1930, it is organized by Lowell Observatory.
February 18 marks the 95th anniversary of Pluto’s discovery in Flagstaff, Arizona and the 10th anniversary of the New Horizons spacecraft flyby of this storied planet. To celebrate, Lowell Observatory is hosting the Sixth Annual I Heart Pluto Festival from February 13-17, 2025 – themed “To Boldly Go Beyond New Horizons”.
Links:
I Heart Pluto Festival

Black Holes and Quantum Gravity (TV World Science Festival webcast)
2025-02-14 22:00 - 23:00
Andrew Strominger, renowned for his work on black holes, string theory, and quantum gravity, joins Brian Greene to describe his latest results and how some of them may be testable by future observations.
This program is part of the Big Ideas series.
Links:
Black Holes and Quantum Gravity

A Spiral Structure in the Inner Oort Cloud - publication
2025-02-16
As the Galactic tide acts to decouple bodies from the scattered disk it creates a spiral structure in physical space that is roughly 15,000 au in length.
The spiral is long-lived and persists in the inner Oort cloud to the present time. In the pre-peer-reviewed paper ‘A Spiral Structure in the Inner Oort Cloud‘ scientists at the Southwest Research Institute discuss dynamics underlying the Oort spiral and (feeble) prospects for its observational detection.
Links:
NASA supercomputer finds billions of comets mimicking the Milky Way’s shape: ‘The universe seems to like spirals!’

Pluto : ontdekking (1930)
2025-02-18
Pluto is een dwergplaneet in de Kuipergordel, de voorlaatste zone van het zonnestelsel, en werd op 18 februari 1930 ontdekt door de Amerikaanse astronoom Clyde Tombaugh tijdens het vergelijken van fotografische platen met behulp van een blink comparator op het Lowell Observatory in Arizona gedurende een zoektocht naar een onbekende Planeet X in een baan buiten Neptunus, die was voorspeld door Percival Lowell.
De dwergplaneet is vernoemd naar de Romeinse god van de onderwereld, Pluto en werd tot 2006 geclassificeerd als de negende planeet. Hij heeft in de catalogus van planetoïden nummer 134340. De sterk excentrische baan van Pluto ligt grotendeels buiten die van de planeet Neptunus. Hij draait in 248 jaar om de zon en is gemiddeld bijna 40 maal zo ver ervan verwijderd als de Aarde. Pluto heeft vijf manen, waarvan de grootste – Charon – zoveel massa heeft dat Pluto en Charon rond een gemeenschappelijk zwaartepunt draaien dat buiten het oppervlak van Pluto zelf ligt, waardoor beide hemellichamen door sommigen als een dubbel-dwergplaneet worden gezien.
Links:
Alles wat je wil weten over dwergplaneet Pluto
Pluto Fact Sheet
I Heart Pluto Festival 2025
Is Pluto a planet or not? Who cares! Our love for the King of the Kuiper Belt is stronger than ever 95 years later

Detection of ferrihydrite in Martian red dust records ancient cold and wet conditions on Mars - publication
2025-02-25
Mars is widely known for its rusty red color — many people even refer to it as just the “Red Planet” — but research suggests the chemistry behind Mars’ rosy hue may actually hold important information.
For decades, spacecraft and rovers have gathered data pointing to a familiar explanation behind Mars’ redness: the rusting of iron minerals, namely iron oxide, in the planet‘s dust. That’s the same compound that gives your standard “rust” on Earth its red color. Scientists already knew that on Mars, over billions of years, iron oxide has been ground into dust and carried across the planet by powerful winds, a process still shaping the Martian landscape today. However, not all iron oxides are the same, so experts have long debated the precise nature of Martian rust. Understanding how this rust formed offers a crucial glimpse into the planet’s past environment — was it once warm and wet, or always cold and dry? And, more importantly, did it ever support life?
Links:
What makes Mars the ‘Red’ Planet? Scientists have some new ideas

Planetenparade / Planetaire uitlijning 2025
2025-02-28
Links:
Planetenparade / Planetaire uitlijning 2024
